De centrale rol van auteursrecht in de kenniseconomie was voor KL een ware ontdekking. Voor de politicologen die in 1999 aan de wieg van KL stonden, lag het juridische terrein van intellectueel eigendom niet direct in het vizier. Dat veranderde met de komst van Digitale Pioniers. Bij de Digitale Pioniers-projecten werd zichtbaar welke mogelijkheden en onmogelijkheden het auteursrecht met zich meebrengt voor de opbouw, uitwisseling en verspreiding van kennis.
De Digitale Pioniers liepen tegen de restricties aan die het ‘alle rechten voorbehouden’ van het auteursrecht meebrengt. Het delen, uitwisselen en bewerken van (digitale) content zoals tekst, muziek, video en animatie – allemaal dragers van kennis – was vanuit het oogpunt van auteursrechten niet mogelijk. En dat terwijl dankzij de digitale technologie de uitwisseling van informatie nog nooit zo snel en zo gemakkelijk is geweest. Het werd ons al snel duidelijk dat auteursrecht naar twee kanten een zeer belangrijk terrein was en zou blijven voor de kenniseconomie. Aan de ene kant is op de bescherming van kennis een groot deel van het concurrentie- en innovatievermogen van kennisintensieve bedrijven gebaseerd. Aan de andere kant zijn er door digitale technologie nieuwe mechanismen, praktijken en modellen van kennisproductie en kennisdeling in opkomst waarvoor juist een soepel of flexibel beschermingsregime noodzakelijk is. De nadruk van de huidige wet- en regelgeving op het gebied van auteursrecht ligt op het eerste. Het word echter steeds duidelijker dat het auteursrecht in zijn rigide huidige vorm een rem op de door technologie creëerde mogelijkheden voor toegang tot kennis en innovatie is.
In 2005 maakte KL, samen met Waag Society en het Instituut voor Informatierecht (IViR), de introductie van Creative Commons-licenties in Nederland mogelijk. Sinds 2005 vormen de drie organisaties, financieel ondersteund door het Ministerie van OCW, samen Creative Commons Nederland. Naast voorlichting en het creëren van bewustwording is KL binnen Creative Commons voortdurend op zoek naar de potentie en de grenzen van een meer flexibele omgang met auteursrechten. Daarbij komen vragen om de hoek naar handhaving, naar nieuwe businessmodellen en vaak naar nieuwe verhoudingen tussen partijen.
De interesse van KL in auteursrecht beperkt zich niet tot de licenties van Creative Commons. Binnen het grote digitaliseringsproject Beelden voor de Toekomst is KL actief op het gebied van onderzoek naar auteursrechtelijke vraagstukken. In Europees verband participeert KL in Europeana, de Europese digitale bibliotheek en werken we mee aan de oplossing van auteursrechtelijke vraagstukken rond het ontsluiten van de bibliotheekcollecties in allerlei Europese landen. Vanuit onze betrokkenheid kunnen wij constateren dat het auteursrecht ook in de komende jaren een veel bevochten terrein zal blijven, dat van cruciaal belang is voor een sterke kennissamenleving. In deze discussie is voor kennisland het perspectief van gebruikers die toegang tot kennis en cultuur zoeken leidend.
Meer informatie: Paul Keller (pk@kl.nl)
